Birçok gerçeklik veya hiçbiri


László Krasznahorkai, bu denemede The New York Times’ın yazarlara sorduğu tek soruya yanıt veriyor: Gerçeklik nedir?


Bak, sana soruyorum, dedi dudaklarını ovuşturarak, sonra — böyle erken bir saatte Park Koruma Devriyesinin hala orada olmadığından emin olduktan sonra, yavaşça başını battaniyeden kaldırıp Tompkins Square Park’taki çitin yanındaki diğer bankta uyuyan komşusuna döndü — eğer oturursan ve bana o büyük Old Crow şişesinden sadece bir yudum verirsen, sana orada ne olduğunu söyleyeceğim. Ama yapmasan bile, yine de söyleyeceğim, çünkü bunu yaparken, söylemem gereken şeyin, şu anda sana belirttiğim gibi, önemli olan bir yudum viskiden çok daha değerli olduğunu anlayacaksın. Eğer cevabın rahatsız ettiğim ve yalnız bırakılmayı tercih ettiğin ise, burada montunun altında sadece bir yığın saçmalık duymak için toplanmadığı — eski bir filozoftan — inkar etmiyorum -, çünkü soyuldun veya Nasıra’dan kovuldun veya Hanımefendileri için kemoterapiyi göze alamıyorsun. Lanet olası sağlık sigortası olmayan eşin, o zaman her şeyden önce şunu sorarım: Neden KAÇMADIN, efendim?! Çünkü o zaman, yere düşmek üzere olan ve kırılmış vaziyette duran o Old Crow şişesine sarılıp yatıyor olmazdın. Viskinin son damlası dışarı akıyor. Bu da o değerli şişe için çok yazık bir durum. Bu yüzden böyle bir trajedi yaşanmadan önce şunu sorardım: Kör müydün, değil miydin?! Buradaki herkesin nasıl KOŞTUĞUNU görmedin mi? Ve NEDEN herkes burada koşuyor? Sağlıkları için mi? Hayır, sana söylüyorum, burada kimse sağlığı için koşmuyor; sağlık sigortası sisteminden kaçıyorlar, bayım — buradaki insanları kovalayan şey bu. Sağlık sigortası, onları takip eder, işkence eder, uçuruma sürükler, ne olursa olsun. Sadece diyorum ki, o sefil şişenden bir yudum bile vermemek için bahane arıyorsan, ne olursa olsun, devam edeceğim. Ya kaçmaya başlarsın ya da burada kalırsın — bu sana kalmış — ben söyleyeceğimi söylerim ve sonra ya bana küçük bir yudum verirsin ya da vermezsin, bu senin kararın, beyim. Her halükarda, yerinde olsaydım, o viskinin bir kısmını paylaştıktan sonra koşmaya başlardım ve viskiyi kalbimin katıksız iyiliğinden paylaşırdım, dostum, oysa tarih öncesi insanlar, iki çakmaktaşı ve bir mamut arasında kaldı — şey, bu şekilde yakalanmaya başlamadı, ama çok genel anlamda, en basit soruyla başladı, ne olduğu sorusu, kesinlikle nedensel bir sistemi gösteren, izin veren ve onu yaratan bir gerçekliktir — asla geçemeyeceğimiz bir sınır. Hepsi bu kadar. Tarih öncesi zamanlardan günümüze kadar yaşanmış deneyimlerimize başvurduk ve bu bir zamanlar akla sığıyordu, çünkü deneyimin kanıtladığının ötesinde bir şeye ihtiyacımız yoktu — dediğim gibi, başlangıç noktamız buydu. Orta Avrupa şov dünyasından bir klasikten alıntı yapacak olursak, adam Haziran böceğine basıp düşüyor, kafasını çarpıyor, kafatasını yarılıyor, beyni dışarı akıyor. Sebep ve sonuç: Var, işlev görüyor, tarih öncesi zamanlardan beri bizimle, ama sonra tarihi zamanlar geldi ve ne yazık ki, işlerin yeterince iyi olmadığını hissetmeye başladığımız o çağa adım attık — mantıksal, duyusal gerçeklik, nedense yetersiz sayıldı, çünkü içimizde sözde Büyük Bir Eksiklik belirdi, B.B.E. olarak kısaltılıyor, belirdi çünkü A.O.Ş. diye kısaltılan Açıklaması Olmayan Şeyler, gidip o Maddelerin Büyük Nedensel Sistemi’ne entegre edilemedi ve burada, senin de bildiğin gibi, kısaltmadan bahsetmiyorum. Şöyle ki, ıstırap, ıstırap ve ıstırap çektik ve bu durumda ıstırap çektik, ta ki bir gece aniden gökyüzüne ta yukarılara en yüksele bakana kadar ve yanıp sönen yıldızların her yöne döndüğünü gördük ve SANKİ yukarıdaki yıldızlı gökyüzünde bir şey görmüş gibiydik ve hemen sonuca vardık, şey, orada Tanrılar var. Sonra bu Birçok Tanrının Tek Tanrı, yani Tanrı’nın kendisi olduğu sonucuna vardık — ve anlamadığımız her şeyi, sahip olmadığımız her şeyi ona bağladık ve Tek Tanrı orada boş boş oturdu, ayaklarını salladı, büyük kalın sakalını bir eliyle kaşıdı, diğer eliyle kucağındaki küçük çocukları okşadı, ancak bu arada hayatlarımızı yöneten tek temel yasa değişmeden kaldı: Farkedilen ve tekrar tekrar kendini savunan gerçekliğimiz yaşamamız gereken tek şeydi ve bu yüzden bağlı kaldığımız şey buydu; başka hiçbir şey temel deneyim olarak gösterilemezdi, sadece bu gerçeklik. Bir şeyi bırakırsam, o şey düşer. Panem et circenses. Her koyun kendi bacağından asılır.

Ama sonra tarih sonrası zamanlar geldi ve onlarla birlikte, ruhtan hiçbir şey anlamayan kibirli ruh kaşifleri de geldi, çünkü onu çözmek istiyorlardı — ruhun sorunu! Bilimsel olarak! Diyelim ki: Ruhu bilimsel olarak çözmeyi başaramadılar. Kimse bunun bir hata olduğunu kabul etmeye cesaret edemiyor: Üzgünüm, ama bugün, Sigmund Freud, Henri Bergson, Jacques Derrida ve arkadaşları hakkında derin bir sessizlik içindeyiz. Aynı zamanda, gurur ve hayal kırıklığının sıkıntısında, insan nükleer fizikte sözde sağduyu ve gerçekliğin sınırını aşan yeni deneyimlerle karşılaştı; bize milenyumlarca deneyim yoluyla verilen nedensellik ve sözde normallik yasaları artık uygulanmıyordu. Dahası, tamamen yeni yasaların olasılığı, olağanüstü yetenekli günahkarlar tarafından önerildi — özellikle de tamı tamına Hugh Everett III — gerçekliğimizi yeniden yazan eşi benzeri görülmemiş alçak yasalar, demek istediğim, biz eski gerçeklikte yaşamaya devam ederken, eskisini de yenisini de attılar. Kuantum biliminin havarileri — çünkü onlar olmasa da başka kimler?- öyle olabilir, ama yine de, kendilerini işaret ederken, bunun sadece bu şekilde doğru olduğunu söylediler, çünkü Bütün’de bu sadece doğru değil, ayrıca başka hiçbir şeyin bir anlamı yokmuş. İşe bak!!! Tompkins Square Parkı’ndaki bankta Charlie Parker’ın kalplerimizde saklanan anılarını dinlerken karşı çıktık. Aya çıktık; çok yakında Mars’ta olacağız!!! Bunu kaçırmak ister misin? Peki ya birçok dünyanın olduğu yoruma ne demeli?! Ve her yerde her şey aynı anda!!!

Ve şimdi üç gerçekliğimiz var. Şu ana dek durmadan didikleyip durduğumuz eskisi; hiçbir şeyin göründüğü gibi olmadığını iddia eden yenisi; ve son olarak, eski ile yeniyi harmanlamaya çalışan üçüncü, en rahatsız edici olanı, tıpkı o günahkar kuantum dahilerinin başlangıçta söylediği gibi: Newton haklıydı, Einstein haklıydı, ama biz hepsinden daha haklıyız. Ve bununla, kaygan yokuştan aşağı inmeye başladık. Çünkü farklı varoluş düzlemlerinde çok fazla tükenmez, sonsuz gerçeklik varsa, sonsuzluğun ötesinde hala başka bir gerçeklik olabileceği fikrine karşı koyacak ne var?! Veya hiç yok mu?

Ama her şey bu değil. Bu iki bankta uzandığımızda benim için hala çok değerli olan bu ruhani uçuşları bir kenara bırakır ve kendi berbat günlük hayatımıza devam edersek, durum daha da kaotik hale gelir. Evsizler barınağında televizyon izliyorsun ve ne görüyorsun? Hepsinin yalan söylediğini. Fox Haberleri’ni izliyorsan, sorun yok dersin. Eğer CBS izliyorsan, yine bir derdimiz yok dersin. NBC’yi izlersen, durum aynı. Onların işi bu, bunun için para alıyorlar çünkü sağlık sigortasına ihtiyaçları var ama sonuçta hepimiz boşuna uğraşıyoruz. Yani televizyon izlersin ve tüm boş zırvaları dinlersin, orada durursun ya da orada oturursun ya da yatarsın — ne bileyim? — sığınakta ya da burada, postacıların dostu Samuel Sullivan “Gün Batımı” Cox’un heykelinin yanında ve günlük bir gerçeklik olduğunu biliyorsun, ama bu ne olurdu? Bir yolunu bulmalı mıyım? Nasıl anlayabilirim ki? Viski şişesini tutan bize söyleyebilir mi? Yoksa bronzdan yapılmış “Sunset” Cox‘un kendisi mi?

Eninde sonunda, sadece şunu söyleyebiliriz: Çok fazla siktiri boktan gerçekliğimiz var. Ama aslında hiçbirinin bir değeri yok.

Şimdi, izin verirsen, dedi, battaniyeyi üzerine örterken, sesini alçaltıp, özetleyeceğim, diye fısıldadı.

Eğer çok fazla gerçeklik varsa, o zaman hiç yoktur. Yani tek bir şey yapabiliriz: Gerçeklikle birlikte tüm olasılıklarını da reddetmek. Bu dünyada hala biraz gurur kaldı herhalde, sizce de öyle değil mi, bayım?

Ve şimdi, bana Old Crow’dan bir yudum verir misin yoksa hepsini kendin mi içersin, bunu vicdanına bırakıyorum.

Vicdanına.

Çeviren: Ömer Naci Jr. ✪




«
»